Nachtvlinders op waarneming.nl dag en zeldzame libellen!

Afgelopen zaterdag vond in het Haaksbergerveen en Buurserzand de waarneming.nl dag gehouden, waarbij gedurende de dag door liefhebbers van allerlei verschillende soortgroepen gezocht werd naar de vele soorten die beide gebieden rijk zijn. ’s Avonds werd er bij infocentrum de Wakel in het Buurserzand een nachtvlinder laken en val opgezet in de hoop een flink aantal soorten te zien. De organisatie van de dag was onder meer in handen van Tim Asbreuk en alles was perfect geregeld! Een groot compliment voor de organisatie!

Het is tegen tienen als ik bij de Wakel arriveer. Bij aankomst staat alles al netjes klaar, een laken met twee HPL lampen en dicht bij de weg, de vlinderval. Ook zijn er zo’n acht waarnemers aanwezig naast het organiserend personeel. Tegen half 11 komen de eerste vlinders op het laken af en kan de pret beginnen. Onder de vakkundige leiding van Arnold Wijker worden de nachtvlinders snel op naam gebracht. In het eerste half uur na zonsondergang krijgen we meteen enkele leuke soorten op het laken waaronder, smaragdgroene zomervlinder, en veenheide-uil. Klapper is echter het fraaie espenblad, dat nadat het rustig is geworden super laat bekijken en fotograferen.

Espenblad - Buurserzand
Espenblad – Buurserzand

Gaandeweg de avond groeit de soortenlijst gestaag. Bovendien maakt het prettige gezelschap waarin ik verkeer de avond nog aangenamer. Bijzonder fraaie soorten die we nog treffen zijn de berkenhermelijnvlinder en twee nachtpauwogen.

Berkenhermelijnvlinder - Buurserzand
Berkenhermelijnvlinder – Buurserzand
Nachtpauwoog - Buurserzand
Nachtpauwoog – Buurserzand

Uiteindelijk zie ik meer dan 30 nieuwe soorten, een prachtig aantal en waaronder zich enkele pareltjes bevinden. Na het nogmaals bedanken voor de goede organisatie keer ik rond half twee huiswaarts.

Vanwege het vele nachtwerk van de afgelopen tijd, heb ik vanmiddag vrijaf en besluit ik richting het Haaksbergerveen te gaan voor insecten. De eerste stop in het veen is het meteen raak en kan ik een mooi mannetje speerwaterjuffer fotograferen.

Speerwaterjuffer
Speerwaterjuffer
Speerwaterjuffer met prooi
Speerwaterjuffer met prooi

Na enkele vluchten weet het desbetreffende individu bovendien een klein vliegje te pakken, een schitterend gezicht. Via enkele poelkikkers, noordse- ven- en een gevlekte witsnuitlibel beland ik uiteindelijk bij de soort van de dag. Pal langs het pad patrouilleert een prachtig mannetje hoogveenglanslibel. Deze typische hoogveensoort zet eieren af in vrijwel dichtgegroeide veenputjes en komt nergens in hoge dichtheden voor. Het mannetje heeft een prachtig ingesnoerd lijf. Gedurende tien minuten komt de soort verschillende keren dicht langs, waarbij ik ook de tangvormige aanhangselen aan het achterlijf goed kan zien. Hoppa in the pocket!

Poelkikker
Poelkikker

Zolang als de libel rond me vliegt, zo snel is hij ook weer verdwenen. Na deze zeer geslaagde dag rij ik voldaan richting huis!

Advertenties

Pijlstaarten

Pijlstaarten vormen een aparte familie binnen de groep van de macronachtvlinders, waarbij er wereldwijd ongeveer 1460 voorkomen waarvan er 18 in Nederland en België kunnen worden aangetroffen. Vanwege het opvallende formaat en dikwijls prachtige kleuren en tekening vormen zij een lust voor het oog. Tot van de week had ik nog nooit een pijlstaart in het volgroeide imago stadium gezien. Maar daar is afgelopen week op spectaculaire wijze een einde aan gekomen!

Afgelopen donderdag is het voor het eerst raak tijdens een avondje nachtvlinderen. Net na middernacht ploft er een dennenpijlstaart op het laken, hetgeen met zo veel kracht gepaard gaat dat het laken er even van op bolt. Na tien minuten is de vlinder rustig en fraai te fotograferen.

Dennenpijlstaart - Entervenen
Dennenpijlstaart – Entervenen

De dennenpijlstaart is een van de minst kleurrijke van de familie maar de vele donkere tinten en de vorm van een B-2 stealthbomber van de Amerikaanse luchtmacht maakt het dat ik het een meer dan fraaie vlinder vind!

Maar het kan nog gekker. Vanochtend krijg ik via een van de whatts app groepen waarbij ik aangesloten ben een bericht van een waarneming van een gestreepte pijlstaart, een soort die nog maar enkele malen in Nederland is waargenomen. De trotse ontdekker had de vlinder vanochtend in zijn val zitten. Snel vraag ik of de vlinder nog ter plaatse is en of ik mag komen kijken. Na een positief antwoord sta ik een half uur later oog in oog met de prachtige vlinder! Nachtvlinders saai? De pijlstaart bewijst zeker het tegendeel!

Gestreepte Pijlstaart - Enschede
Gestreepte Pijlstaart – Enschede
Gestreepte Pijlstaart - Enschede
Gestreepte Pijlstaart – Enschede

Via deze weg wil ik de ontdekker nogmaals bedanken voor de gastvrijheid en de mogelijkheid om deze soort te kunnen zien!

Gevlamde vlinder!

De vogels fluiten vrolijk als ik rond kwart over elf richting Beuningen rij, operatie gevlamde vlinder kan van start gaan. Maar eerst even terug naar gisteravond. Als ik in bed de regio waarnemingen doorneem valt mijn oog op een foto van een gevlamde vlinder, een zeer zeldzame nachtvlinder, die ook overdag actief is.

De gevlamde vlinder is een soort die in het vroege voorjaar zijn vliegtijd heeft. De vlinders zijn zowel overdag als ’s nachts actief en komen op licht. De waardplant van de soort is berk. Het voorkomen beperkt zich voornamelijk tot de hogere zandgronden maar in alle gebieden is de soort zeer zeldzaam en de aantallen laag. In tegenstelling tot veel andere soorten nachtvlinders die vaak vrij onopvallend gekleurd zijn, springt de gevlamde vlinder er echt uit met zijn witte en diepe kaneel/kastanje bruin achtige tinten. Kortom dit is een soort die ik echt moet zien!

Als ik op locatie arriveer hoor ik direct een vuurgoudhaan zingen, een prachtig klein vogeltje met een onopvallende, maar heldere zang. Ondanks goed speurwerk zie ik de vogel niet. Gestaag loop ik richting de rand van het bos alwaar zich enkele berken bevinden. Als de gevlamde vlinder nog in de buurt is moet hij zich hier ophouden denk ik en het scannen van de berken begint. Na een kwartier loop ik een stukje terug richting de auto, en stop ik bij een bloeiende wilg. Door het bewolkte weer zitten er weinig insecten op de attractieve katjes van de plant. Als ik mijn kijker iets hoger richt krijg ik ineens een flinke adrenaline stoot! Vlak naast de bloeiende wilg, op de onderste tak van een berk zie ik de gevlamde vlinder hangen. Door de kijker kan ik alle kenmerken direct mooi zien. De waarneming komt tocht wel enigszins onverwacht want ik had op voorhand niet kunnen denken de soort überhaupt te zien, laat staan na 20 minuten zoeken.

Als ik alle kenmerken goed in me op heb genomen is het tijd om een foto van de vlinder te maken. Door de hoogte en het ontbreken van een zoomlens is het lastig een goede foto te maken, maar uiteindelijk ben ik erg tevreden met het resultaat. Per slot van rekening gaat het om de waarneming en niet om de foto’s, hoewel goede foto’s altijd mooi meegenomen zijn!

Gevlamde vlinder - Juweel van het vroege voorjaar
Gevlamde vlinder – Juweel van het vroege voorjaar

Na een half uur observeren hou ik het voor gezien en rij ik nog even richting het Beuningerachterveld en Stroothuizen. Op eerstgenoemde locatie hoor ik de prachtige zang van de boomleeuwerik. Ook de boompieper blijkt terug te zijn want er zingen twee exemplaren op de hei. Bij stroothuizen tref ik twee bruine winterjuffers waarbij een exemplaar zich mooi laat fotograferen.

Bruine winterjuffer - Uitstekende camouflage en lastig te ontdekken!
Bruine winterjuffer – Uitstekende camouflage en lastig te ontdekken!

Na een glaasje fris bij opa rij ik richting huis, beseffend dat operatie gevlamde vlinder met vlag en wimpel geslaagd is!

Volop Lente

De temperatuur van de afgelopen dagen heeft er aan bijgedragen dat de Twentse fauna en flora volop ontwaakt. De sneeuwklokjes staan er al weer wat troosteloos bij maar dat geldt zeker niet voor een groot aantal andere voorjaarsbloeiers. Langs de rand van een sloot zie ik dat het speenkruid begint te bloeien en een aantal meter verder ontwaakt ook het klein hoefblad. Het aangename weer zorgt bovendien voor activiteit in het land van de amfibieën en reptielen. Afgelopen maandag berichtte ik al over mijn waarnemingen van de adder en levendbarende hagedissen, echter ook andere soorten uit deze soortgroep zijn meer dan de moeite waard!

Een van de eerste amfibieën die ontwaken uit de winterslaap is de kleine watersalamander. Na het ontwaken uit de winterslaap trekken de dieren richting het water om zich daar voort te planten. Afhankelijk van de klimatologische omstandigheden kan deze periode van jaar tot jaar verschillen maar meestal vind de trek plaats tussen de laatste decade van februari en de eerste decade van maart. Een van de gebieden waar de kleine watersalamander voorkomt is het Kristalbad. Afgelopen week zijn daar helaas 50 dieren doorgereden die de F35 fietssnelweg tussen Hengelo en Enschede wilden oversteken. Gelukkig spant de Paddenwerkgroep Hengelo zich in voor deze prachtige diersoort en zijn zij in gesprek met de gemeenten Hengelo en Enschede om voorzieningen aan te leggen zodat de amfibieën veilig hun voortplantingswateren kunnen bereiken, grote klasse! Onlangs trof ik een kleine watersalamander in een ander gebied waarbij het dier prima mee werkte voor het maken van een portret.

Kleine watersalamander - Bergvennen
Kleine watersalamander – Bergvennen

Een andere soort die de weg naar het water inmiddels gevonden heeft is de heikikker. De mannetjes van deze soort hebben bovendien de eigenschap gedurende een korte periode geheel blauw te kleuren als ze in het voortplantingswater aanwezig zijn. In tegenstelling tot het west Nederland, waar de soort ook in polders voorkomt is verspreiding op de hogere zandgronden zoals Twente voornamelijk beperkt tot veengebieden en vennen. Gisteren trof ik circa 30 kwakende mannetjes aan bij een ven in het Twentse land. De prachtige blauw uitgekleurde mannetjes waren echter niet te vinden. Het prachtige geluid was wel schitterend te horen. De onderstaande opname maakte ik een aantal jaar geleden in een ander natuurgebied in de buurt.

Een van de kikkers laat zich bovendien bevindt zich buiten het water en laat zich mooi fotograferen.

Heikikker
Heikikker

Tijdens het bestuderen van de kikkers laten ook de vogels zich niet onberoerd want ik zie een zwarte specht bij een vermoedelijke nestholte en mijn eerste overvliegende rode wouw van het seizoen. De roofvogel komt rustig aanflappen, wint wat hoogte en laat zich afglijden richting het noordoosten. Dergelijke waarnemingen kunnen mij niet vaak genoeg gebeuren!

Naast de levendbarende- en de zandhagedis wordt ook de muurhagedis tegenwoordig op een plek in Twente aangetroffen. De muurhagedis komt van oorsprong in midden en zuid Europa voor en de verspreiding in Nederland beperkt zich uitsluitend tot de stadsomheining van Maastricht. De Twentse populatie bestaat uit aangevoerde dieren van elders. Desondanks blijkt dat de dieren zich prima kunnen redden want tijdens een bezoek zie ik vier volwassen en jonge dieren. Vooral de volwassen dieren zijn mooi uitgekleurd en hoewel de populatie een niet- inheemse oorsprong kent zijn de dieren niet minder mooi!

Muurhagedis - volwassen  exemplaar
Muurhagedis – volwassen exemplaar

En dan zijn er nog natuurlijk de nachtvlinders, de soortgroep waar ik me momenteel veel mee bezig hou. Controle op de smeer heeft de afgelopen dagen naast enkele oude bekenden, ook wat nieuwe gezichten opgeleverd. Naast de eerder aangetroffen dubbelstip- en tweestreepvoorjaarsuil hebben nu ook de andere algemeen voorkomende voorjaarsuilen de weg naar de smeerplekken gevonden. Het gaat daarbij om de variabele voorjaarsuil, de kleine voorjaarsuil en de nunvlinder.

Kleine voorjaarsuil - Saasveld
Kleine voorjaarsuil – Saasveld
Variabele voorjaarsuil - Saasveld
Variabele voorjaarsuil – Saasveld
Nunvlinder - Hasseler es
Nunvlinder – Hasseler es

De eerste voorjaarsvlinders

Het prachtige weer van afgelopen weekend heeft de dagvlinders en voorjaarsuilen doen ontwaken. Afgelopen zaterdag waren de nachtvlinders bij Rossum het doel. Samen met Vincent arriveer ik tegen zes uur op de plaats van bestemming. Als eerste wordt de smeer aangebracht. Naast het eerder veelbesproken strooprecept ben ik nu ook gewapend met een plantenspuit, gevuld met een mengsel van wijn en suiker. Nadat de spuit is afgesteld blijkt dit een uitermate effectieve manier om smeer op bomen aan te brengen. Uiteindelijk smeren we op circa 20 bomen stroop, langs een weg bij de Rossummermeden en circa vijf op het erf van Jan, de gastheer van de avond.

Ook stellen we de lichtbak op, zonder plexiglazen platen en spannen een wit laken. Na de eerste ronde blijkt dat met name op de luwe plekken behoorlijk wat nachtvlinders actief zijn. Uiteindelijk vinden we enkele tientallen wachtervlinders, een zestal bosbesuilen en de eerste voorjaarsuil, een tweestreepvoorjaarsuil, een nieuwe soort voor beiden!

Tweestreepvoorjaarsuil - Rossummermeden
Tweestreepvoorjaarsuil – Rossummermeden

Ondanks het feit dat de wind aardig hard is komen er ook nog een aantal vlinders op het laken, waaronder een voorjaarsspanner en een voorjaarsboomspanner, ook nieuwe soorten. Vooral de voorjaarsspanner is fantastisch om te zien.

Voorjaarsspanner
Voorjaarsspanner

Uiteindelijk zien we drie nieuwe soorten op de avond, het pilsje bijzonder lekker en gezelligheid alom aanwezig, Jan bedankt!

Gisteren is het ‘sochtends reeds stralend weer. Om elf uur is het sporttijd, maar al tijdens de warming up zie ik mijn eerste kleine vos van het jaar. Daarnaast vliegen er ook verschillende citroenvlinders, een prachtig gezicht om de dagvlinders weer actief te zien. Een echt tastbaar bewijs dat het voorjaar weer voor de deur staat. Gedurende de dag zie ik nog enkele kleine vossen en citroenvlinders vliegen.

In de namiddag smeer ik langs de golfbaan van Groot Driene op circa 10 bomen. Controle levert ‘savonds enkele tientallen vlinders op waaronder wachtervlinder, bosbesuil en tweestreepvoorjaarsuil. De mooiste soort is echter de gevlekte winteruil die op de smeer zit. de vlinder is prachtig geel met zwarte spikkels.

Gevlekte winteruil - Groot Driene
Gevlekte winteruil – Groot Driene

Een controle op de smeerplekken van gister levert vanavond naast enkele wachtervlinders ook twee zwartvlekwinteruilen en een dubbelstipvoorjaarsuil op, wederom een nieuwe soort!

Dubbelstipvoorjaarsuil - Groot Driene
Dubbelstipvoorjaarsuil – Groot Driene

(Bos)uilen

De weergoden zijn mij vanavond gunstig gezind als ik vanavond tegen kwart voor zeven arriveer bij een bosgebied tussen Oldenzaal en Losser. Vanmiddag heeft Leo op deze locatie gesmeerd, terwijl ik bij Stroothuizen het zoete goedje voor de vlinders heb aangebracht. Op het moment dat ik de auto uitstap hoor ik de prachtige roep van een bosuil. Hoewel het geluid ver draagt lijkt het er sterk op dat de vogel dichtbij zit. Even later, als Timo met aanhang gearriveerd is controleren we de plekken met smeer en de resultaten liegen er niet om! op circa 15 plekken tellen we maar liefst 56 wachtervlinders en drie bosbesuilen, waarbij de maximaal aantal op een boom 10 exemplaren bedraagt.

Wachtervlinders op smeer
Wachtervlinders op smeer

Tussendoor horen we naast een steenuil, ook nog minimaal twee andere bosuilen roepen, waarbij met name de steenuil zachtjes roept om ontdekking door bosuilen te voorkomen. Tegen half acht rijden we richting Stroothuizen. Hier is de oogst wat minder, waarschijnlijk met name vanwege het iets latere tijdstip van controle en minder beschutting. Toch vinden we ook hier negen vlinders, acht wachtervlinders en een bosbesuil.

Bosbesuil - Stroothuizen
Bosbesuil – Stroothuizen

Ook bij Stroothuizen wordt ons bezoek opgeleukt met de baltsroep van een bosuil. Al met al geen onaardig avondje.

Succes met smeer

Vanavond lieten de nachtvlinders zich beter verleiden in vergelijking met gisteravond. Op 20 bomen waarop de smeer is aangebracht waren bij controle 7 nachtvlinders aanwezig. Vier zwartvlekwinteruilen, twee bosbesuilen en een wachtervlinder vormden de oogst.
Hoogstwaarschijnlijk speelde de aanwezige bewolking aan het begin van de avond de essentiële rol, waardoor het minder snel afkoelde. Doorzetten wordt beloond!

Bosbesuil - Bartelinkslaantje
Bosbesuil – Bartelinkslaantje
Wachtervlinder - Bartelinkslaantje
Wachtervlinder – Bartelinkslaantje
Zwartvlekwinteruil - Bartelinkslaantje
Zwartvlekwinteruil – Bartelinkslaantje

Smeren en dwergen

Ondanks de koude buitentemperatuur waag ik vanavond wederom een smeer poging om nachtvlinders te lokken. De afgelopen dagen heb ik dit meermaals geprobeerd, maar telkens waren de omstandigheden niet optimaal. Afgelopen vrijdag was de temperatuur goed maar stond er op locatie te veel wind, terwijl zaterdag de temperatuur niet optimaal was. Toch is het zogenaamde “smeren of stropen” een uitermate spannende bezigheid, waarbij door het aanbrengen van een zoete stof wordt getracht nachtvlinders te lokken. Essentieel daarbij vormt de aanwezigheid van gist, zodat de geur van rottend fruit of sap van bomen kan worden nagebootst.

Een goed recept voor het maken van smeer is te vinden op http://www.vlindernet.nl. Het bestaat uit appelstroop, suiker, schenkstroop, appelmoes en overrijpe bananen. Dit mengsel wordt verhit tot alle suiker is opgelost. Aan dit brouwsel wordt de droesem van een of twee speciaal biertjes toegevoegd waardoor de gisting goed op gang kan komen. voorafgaand aan het veldbezoek voeg ik nog een scheutje rum toe voor een extra aantrekkingskracht.

De stroop kan overal worden aangebracht, in tuinen, bossen parken, etc. Ruwe oppervlaktes of bomen met een ruwe stam zijn het meest geschikt omdat het goedje daar beter op blijft zitten. Na het zetten van de vallen kunnen deze na een uur worden gecontroleerd op de aanwezigheid van vlinders. Tegen de verwachting in (een temperatuur van 4 graden lijkt minimaal) zit er nog een vlinder op de smeer. Het is een wachtervlinder, een van de soorten die momenteel vliegt. De vlinder laat zich fraai bekijken. En is eenvoudig op naam te brengen vanwege de opvallende witte vlek met twee satellietvlekjes.

Wachtervlinder op smeer - Saasveld
Wachtervlinder op smeer – Saasveld

Na de ronde kijken we nog even achter een van de luiken of er nachtvlinders achter zitten. Tot onze verbazing zitten er minimaal twee gewone dwergvleermuizen achter de luiken! Erg leuk om de soort overwinterend in de tuin te hebben!

Gewone dwergvleermuis achter de luiken - Saasveld
Gewone dwergvleermuis achter de luiken – Saasveld

De komende weken zal een toenemend aantal voorjaarsnachtvlinders actief worden, waarbij er ook verschillende soorten kunnen worden gelokt met smeer, opletten dus allemaal!