Salamanders van het zuiden

Vandaag een keer een berichtje van buiten de Twentse grenzen. Vanwege mijn werk als ecoloog kom ik af en toe in fraaie natuurgebieden of verricht ik werkzaamheden in de nabijheid van die gebieden. Tot een maand geleden waren er nog twee watersalamander soorten die ik nog nooit in het wild had gezien. Het gaat hier om de alpenwatersalamander en de vinpootsalamander. Beide soorten kennen een hoofdzakelijk zuidelijke verspreiding, ten zuiden van de grote rivieren.

De vinpootsalamander is de kleinste Nederlandse salamandersoort, de soort komt voor in Brabant en Limburg. Enkele weken geleden heb ik gedurende werktijd drie exemplaren weten te vangen. Tijdens de onderzoeken worden waterelementen bemonsterd met een schepnet om de aan- dan wel afwezigheid van soorten aan te tonen. Het vangen van deze schitterende soort kwam vrij onverwachts, hetgeen de waarneming des te mooier maakt! De mannetjes hebben kenmerkende zwemvliezen tussen de achterpoten en een verlengde staart, op de foto is dit goed te zien.

Vinpootsalamander
Vinpootsalamander

Vanochtend ben ik voor het werk in de Overasseltse vennen. Tijdens het veldwerk stuit ik op een overwinterende alpenwatersalamander. Het beest heeft een prachtige, donkere kleur met een helder oranje buik. Geweldig beest!

Alpenwatersalamander - Overasseltse ven
Alpenwatersalamander – Overasseltse vennen
Advertenties

Amfibieën trek bij het Kristalbad

Met het eindigen van de winter en het naderende voorjaar worden ook de in ons land levende amfibieën weer actief. Afhankelijk van de soort kan de trek richting het voortplantingswater al in januari beginnen. Onder gunstige omstandigheden kan deze trek massaal plaatsvinden. Vaak moeten de kikkers, padden en salamanders ook enkele wegen oversteken voordat zij bij het voortplantingswater arriveren. Dergelijke wegen kunnen dan veranderen in een macaber slachtveld, omdat de dieren auto’s, overig gemotoriseerd verkeer en fietsers niet snel genoeg kunnen ontwijken.

In en rondom Hengelo zijn er verschillende plekken waar deze trek plaatsvindt. Een van de plekken waar flinke padden en salamandertrek kan optreden is het Kristalbad. Hier vormt de F35 fietssnelweg een barrière voor de dieren, en zijn reeds vele dieren doodgereden. Gelukkig is er vorig jaar een paddenscherm in combinatie met amfibieën tunnels geplaatst zodat het aantal slachtoffers dit jaar hopelijk binnen de perken blijft. Het plaatsen van het scherm is in ondermeer te danken aan de enthousiaste vrijwilligers van de paddentrek Hengelo. Gedurende het seizoen zetten verschillende vrijwilligers iedere avond padden, kikkers en salamanders over, met als doel het aantal verkeersslachtoffers te beperken.

Afgelopen maand heb ik mijzelf ook aangemeld als vrijwilliger. De afgelopen twee dagen heb ik samen met een tiental andere vrijwilligers een zo’n 180 kleine watersalamanders overgezet die op het fietspad van de F-35 waren beland. Het feit dat er gewerkt wordt met enthousiaste vrijwilligers, de gezelligheid onderling, en het directe resultaat van amfibieën die veilig hun weg naar het voortplantingswater kunnen vervolgen maakt het werk meer dan waard!

Kleine watersalamanders - klaar om veilig te worden overgezet
Kleine watersalamanders – klaar om veilig te worden overgezet

Lijkt het je leuk ook mee te helpen met het overzetten van de prachtige amfibieën??

Aanmelden als vrijwilliger kan via deze link

http://www.paddentrekhengelo.nl/site/vrijwilligers.html

Volop Lente

De temperatuur van de afgelopen dagen heeft er aan bijgedragen dat de Twentse fauna en flora volop ontwaakt. De sneeuwklokjes staan er al weer wat troosteloos bij maar dat geldt zeker niet voor een groot aantal andere voorjaarsbloeiers. Langs de rand van een sloot zie ik dat het speenkruid begint te bloeien en een aantal meter verder ontwaakt ook het klein hoefblad. Het aangename weer zorgt bovendien voor activiteit in het land van de amfibieën en reptielen. Afgelopen maandag berichtte ik al over mijn waarnemingen van de adder en levendbarende hagedissen, echter ook andere soorten uit deze soortgroep zijn meer dan de moeite waard!

Een van de eerste amfibieën die ontwaken uit de winterslaap is de kleine watersalamander. Na het ontwaken uit de winterslaap trekken de dieren richting het water om zich daar voort te planten. Afhankelijk van de klimatologische omstandigheden kan deze periode van jaar tot jaar verschillen maar meestal vind de trek plaats tussen de laatste decade van februari en de eerste decade van maart. Een van de gebieden waar de kleine watersalamander voorkomt is het Kristalbad. Afgelopen week zijn daar helaas 50 dieren doorgereden die de F35 fietssnelweg tussen Hengelo en Enschede wilden oversteken. Gelukkig spant de Paddenwerkgroep Hengelo zich in voor deze prachtige diersoort en zijn zij in gesprek met de gemeenten Hengelo en Enschede om voorzieningen aan te leggen zodat de amfibieën veilig hun voortplantingswateren kunnen bereiken, grote klasse! Onlangs trof ik een kleine watersalamander in een ander gebied waarbij het dier prima mee werkte voor het maken van een portret.

Kleine watersalamander - Bergvennen
Kleine watersalamander – Bergvennen

Een andere soort die de weg naar het water inmiddels gevonden heeft is de heikikker. De mannetjes van deze soort hebben bovendien de eigenschap gedurende een korte periode geheel blauw te kleuren als ze in het voortplantingswater aanwezig zijn. In tegenstelling tot het west Nederland, waar de soort ook in polders voorkomt is verspreiding op de hogere zandgronden zoals Twente voornamelijk beperkt tot veengebieden en vennen. Gisteren trof ik circa 30 kwakende mannetjes aan bij een ven in het Twentse land. De prachtige blauw uitgekleurde mannetjes waren echter niet te vinden. Het prachtige geluid was wel schitterend te horen. De onderstaande opname maakte ik een aantal jaar geleden in een ander natuurgebied in de buurt.

Een van de kikkers laat zich bovendien bevindt zich buiten het water en laat zich mooi fotograferen.

Heikikker
Heikikker

Tijdens het bestuderen van de kikkers laten ook de vogels zich niet onberoerd want ik zie een zwarte specht bij een vermoedelijke nestholte en mijn eerste overvliegende rode wouw van het seizoen. De roofvogel komt rustig aanflappen, wint wat hoogte en laat zich afglijden richting het noordoosten. Dergelijke waarnemingen kunnen mij niet vaak genoeg gebeuren!

Naast de levendbarende- en de zandhagedis wordt ook de muurhagedis tegenwoordig op een plek in Twente aangetroffen. De muurhagedis komt van oorsprong in midden en zuid Europa voor en de verspreiding in Nederland beperkt zich uitsluitend tot de stadsomheining van Maastricht. De Twentse populatie bestaat uit aangevoerde dieren van elders. Desondanks blijkt dat de dieren zich prima kunnen redden want tijdens een bezoek zie ik vier volwassen en jonge dieren. Vooral de volwassen dieren zijn mooi uitgekleurd en hoewel de populatie een niet- inheemse oorsprong kent zijn de dieren niet minder mooi!

Muurhagedis - volwassen  exemplaar
Muurhagedis – volwassen exemplaar

En dan zijn er nog natuurlijk de nachtvlinders, de soortgroep waar ik me momenteel veel mee bezig hou. Controle op de smeer heeft de afgelopen dagen naast enkele oude bekenden, ook wat nieuwe gezichten opgeleverd. Naast de eerder aangetroffen dubbelstip- en tweestreepvoorjaarsuil hebben nu ook de andere algemeen voorkomende voorjaarsuilen de weg naar de smeerplekken gevonden. Het gaat daarbij om de variabele voorjaarsuil, de kleine voorjaarsuil en de nunvlinder.

Kleine voorjaarsuil - Saasveld
Kleine voorjaarsuil – Saasveld
Variabele voorjaarsuil - Saasveld
Variabele voorjaarsuil – Saasveld
Nunvlinder - Hasseler es
Nunvlinder – Hasseler es

Adders en Levendbarende hagedissen

Het is heerlijk weer als ik vanochtend samen met vriendin bij een van de Twentse veengebieden arriveer. Het doel van de gezellige wandeling is het observeren van de amfibieën en reptielen die in het gebied voorkomen. Na het aantrekken van het correcte schoeisel starten we onze wandeling. De weg voert door een stuk bos, en loopt vervolgens het veen in. In het bos horen we de prachtige zang van de winterkoning en een zacht roepende goudvink. Nadat het bos is overgegaan in veen duurt het niet lang voordat we de eerste Adder vinden. De Adder is de enige gifslang in Nederland. De dieren gaan gedurende de winterperiode in winterslaap maar zijn doorgaans in de eerste zachte dagen van maart al weer te bewonderen.

Goed speurwerk over een lengte van 100 meter levert nog vijf slangen op. Ze liggen lekker op te warmen in de zon op luwe plekjes. Enkele slangen laten zich mooi fotograferen.

Adder
Adder
Adder
Adder

Bij het observeren van slangen is het zeer belangrijk voldoende afstand tot de dieren te bewaren. Door het houden van afstand treedt er zo min mogelijk verstoring op en kan het natuurlijke gedrag worden bestudeerd. Bovendien is verstoring tijdens het zonnen nadelig omdat de koudbloedige dieren eerst op temperatuur moeten komen voordat ze actief worden. Doordat we voldoende afstand bewaren zijn we getuige van een prachtig schouwspel. Naast een vermoedelijk dik vrouwtje kruipen twee geïnteresseerde mannetjes, die vervolgens pal boven op elkaar gaan liggen!

Naast de adder is een andere reptielensoort ook weer actief, namelijk de levendbarende hagedis. Evenals de adder komt ook deze soort bij de eerste warme zonnestralen van het jaar weer tevoorschijn. Goed speurwerk levert vier hagedissen op waarbij een exemplaar zich mooi laat zien. Op de foto is goed te zien dat het beestje zich zo plat mogelijk maakt om zoveel mogelijk zonnewarmte op te nemen.

Levendbarende Hagedis
Levendbarende Hagedis

Na anderhalf uur is het mooi geweest en zijn we terug bij de auto. Al met al een heerlijk ochtendje uitwaaien!